Phong trào nuôi cá nước ngọt ở Quảng Trị trong những năm qua phát triển tương đối mạnh. Đến nay, diện tích nuôi cá nước ngọt trên toàn tỉnh đã được hơn 3.000 ha. Nhiều hộ và nhóm hộ nhờ nuôi cá mà giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đáng kể đời sống.
Ở Quảng Trị, nông dân nuôi cá phần lớn đang ở dạng quảng canh, diện tích nuôi cá nước ngọt được đầu tư thâm canh chưa nhiều nên hiệu quả trên một đơn vị diện tích đạt chưa cao. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả trong nuôi cá nước ngọt cần đầu tư thâm canh mà ngoài yếu tố kỹ thuật thì thức ăn đóng vai trò quyết định năng suất cá trong mỗi vụ nuôi.
Tuy nhiên, hiện nay, trong điều kiện giá cả ngày càng leo thang, chi phí đầu vào cho sản xuất rất cao, nếu không tính toán kỹ lưỡng thì sản xuất khó duy trì và phát triển được. Đặc biệt, trong sản xuất nông nghiệp, việc tận dụng tối đa các sản phẩm trong trồng trọt để phục vụ cho chăn nuôi hoặc nuôi trồng thuỷ sản là vấn đề đáng quan tâm để nâng cao hiệu quả sản xuất.
Trong nuôi cá nước ngọt, chi phí cho thức ăn thường chiếm từ 50-60% tổng số vốn đầu tư. Do đó, nếu tự chế biến được thức ăn để phục vụ nuôi cá thì sẽ giảm rất lớn chi phí đầu tư. Đối với vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế khó khăn, giao thông cách trở thì việc tự chế biến thức ăn cho cá trong nuôi cá nước ngọt càng có giá trị hơn, do đó nó đã trở nên phổ biến.
Phần lớn nông dân ở vùng sâu, vùng xa đều tự tìm cách chế biến các loại thức ăn cho cá. Nguyên liệu chế biến thức ăn cho cá chủ yếu là nguyên liệu tươi sống và các sản phẩm phụ nông nghiệp sẵn có tại địa phương. Tuy nhiên, thức ăn cho cá do người dân tự chế biến mới ở dạng thô, thành phần dinh dưỡng không đầy đủ, không sử dụng được lâu ngày.
Để sản xuất thức ăn tại chỗ cho cá đạt chất lượng tốt, nông dân cần có đầu tư đáng kể cho khâu này từ nguyên liệu, phương tiện đến kỹ thuật chế biến. Hiện nay, trên thị trường có cung ứng một số loại máy sản xuất thức ăn cho cá, các hộ gia đình hoặc nhóm hộ có thể hợp tác đầu tư để trang bị cho việc sản xuất thức ăn nuôi cá tại chỗ như máy nghiền, máy vo viên.
Nguyên liệu dùng để sản xuất thức ăn cho cá nuôi được tận dụng các sản phẩm phụ trong nông nghiệp hoặc chế biến nông sản như bã đậu nành, cám gạo, bột sắn, bã sắn và các loại phụ phẩm khác như cá tạp, ruốc, cá, các chất khoáng, vitamin… Lưu ý cần bổ sung các chất phụ gia có tác dụng làm ổn định thức ăn, tạo mùi vị và bảo quản lâu ngày. Tuỳ theo từng loại cá để bổ sung thêm các chất khoáng, vitamin cần thiết nhưng phải đảm bảo các chất cơ bản như chất giàu protein, đạm, tinh bột…
Các công thức phối trộn thức ăn cho cá cũng phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của từng loại cá. Trước khi đưa vào chế biến, phải để riêng từng loại nguyên liệu khác nhau. Loại nguyên liệu giàu chất protein như cá, ruốc phải được hấp chín, sấy hoặc phơi khô rồi cho vào nghiền, sàng lọc tạp chất.
Các chất tinh bột như sắn, khoai, ngô và các loại sản phẩm phụ khác trong nông nghiệp như cám gạo, bã đậu nành, bã sắn, các chất xơ như thân, lá các loại rau phơi khô được nghiền trực tiếp. Sau khi nghiền xong, trộn các chất lại với nhau có thêm phụ gia bảo quản, chất kết dính (mức độ phù hợp theo hướng dẫn sử dụng trên toa), các chất khoáng, vitamin và một số chất khác. Sau khi đã trộn đều các chất cho vào máy để tạo viên. Đem sản phẩm đã tạo viên vào sấy hoặc phơi khô và bảo quản sử dụng cho cá ăn.
Nếu đảm bảo được đầy đủ các chất dinh dưỡng thì sản xuất thức ăn tại chỗ cho cá đảm bảo về chất lượng không kém gì thức ăn công nghiệp, hạ giá thành sản phẩm. Làm được như vậy sẽ giảm chi phí đầu vào (chỉ còn chiếm khoảng 20- 30% tổng mức đầu tư), tăng năng suất và nâng cao hiệu quả sản xuất trong nuôi cá nước ngọt.
